Yayınlar
Konşimento, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) 1228 ila 1241. maddeleri arasında düzenlenmiştir. TTK’nın 1228. maddesine göre; konşimento, bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı, ancak onun ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu senettir . Hukuki niteliği bakımından konşimento, taşıyanın kendisine sevk edilen eşyayı teslim aldığı hususundaki kabul ve tanıma beyanını içeren bir belgedir . Konşimento ile taşınacak yükün sefer sonunda bu belgenin kanunen yetkili hamiline teslimi taahhüdü de beyan edilmekte ve seferin sonunda yükün teslimine yönelik bir borç doğmaktadır. Konşimentoda yazılı bulunan malların tesliminin talep edilebilmesi için mutlaka konşimentonun ibrazı ve bu hakkın devredebilmesi için de mutlaka konşimentonun teslim edilmesi gerekir. Konşimentonun ibrazı ve teslimi karşılığında taşıyan veya onun kanuni temsilcisi olan kaptanı veya acentesi, konşimentoda beyan edilen malları teslim etmek zorundadır.
2. Türleri
Konşimento, TTK’da hukuki fonksiyonuna göre tesellüm konşimentosu ve yükleme konşimentosu olmak üzere iki şekilde düzenlenmiştir. Taşınmak üzere teslim alınan fakat henüz gemiye yükletilmemiş olan eşya için tesellüm konşimentosu düzenlenebilir. Yükleme konşimentosu ise taşımaya konu malın gemiye yüklenmesi, yani malın tamamen taşıyanın kontrolü altına girmesi sonrasında düzenlenen bir konşimento türüdür. Eşya gemiye alınır alınmaz taşıyan, onun teslim alındığı sırada verilmiş olan geçici makbuz veya tesellüm konşimentosunun geri verilmesi karşılığında yükletenin istediği kadar nüshada yükleme konşimentosu düzenlemekle yükümlüdür .
3. Düzenlenmesi
Konşimento, yükletenin talebi üzerinde kaptan veya taşıyanın yahut kaptanın bu hususta yetkilendirdiği bir temsilcisi tarafından taşıyan ad ve hesabına düzenlenir. Yükletenin talep ettiği kadar nüshada yükleme konşimentosu düzenlenmesi zorunludur.
4. İçeriği
Konşimento; gemiye yüklenen eşyanın cinsini, tanınması için zorunlu olan işaretlerini, tehlikeli eşya niteliğinde olup olmadığı hakkında bilgiyi, koli veya parça sayısı ile ağırlığını, eşyanın haricen belli olan hâl ve durumunu, taşıyanın adı ve soyadını veya ticaret unvanını ve işletme merkezini, kaptanın adı ve soyadını, geminin adını ve tabiiyetini, yükletenin adı ve soyadını veya ticaret unvanını, yükleten tarafından bildirilmişse gönderilenin adı ve soyadını veya ticaret unvanını, yükleme limanını ve taşıyanın eşyayı yükleme limanında teslim aldığı tarihi, boşaltma limanını, konşimentonun düzenlendiği yer ve tarihi, taşıyan veya temsilcisinin imzasını, navlunun gönderilen tarafından ödeneceğine dair kayıtları, ödenecekse miktarını, eşyanın boşaltma limanında teslim olunacağı tarih ve süreyi, sorumluluk sınırlarını genişleten her şartı ve taraflarca uygun görülen diğer kayıtları içermek zorundadır .
Bu kayıtlardan birinin veya daha fazlasının bulunmaması durumunda bu belge konşimento olma sıfatını kaybetmez. Bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlaması ve eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini göstermesi, belgenin konşimento sayılması için yeterlidir.
5. Hükümleri
TTK’ya göre konşimentonun kıymetli evrak olma ve ispat işlevi görme gibi özellikleri bulunmaktadır .
5.1. Kıymetli evrak olma niteliği
Konşimentonun bir kıymetli evrak olması, bu evrakın bir eşyayı temsil etmesini ve söz konusu eşyanın yetkili konşimento hamiline teslimini gerektirir. TTK’ya göre konşimentonun meşru hamili eşyayı teslim almaya yetkilidir. Eşya, ancak konşimento nüshasının, eşyanın teslim alındığına ilişkin şerh düşülerek geri verilmesi karşılığında teslim edilir.
5.2. İspat İşlevi
Konşimento, taşıyan ile konşimento hamili arasındaki hukuki ilişkiyi, taşıyanı, eşyanın cinsini, işaretlerini, koli veya parça adedini, ağırlığını, miktarını, navlunu ve yükleten tarafından verilen garantileri ispat etme işlevleri bulunan bir evraktır.
5.2.1. Hukuki İlişkiyi İspat
Taşıyan ile konşimento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konşimento esas alınır. Taşıyan ile taşıtan arasındaki hukuki ilişkiler navlun sözleşmesinin hükümlerine bağlı kalır.
5.2.2. Taşıyanı İspat
Konşimentoyu taşıyan sıfatıyla imzalayan veya konşimento kendi ad ve hesabına imzalanan kişi, taşıyan sayılır. Konşimentoda taşıyanın kim olduğu belirtilmemişse, konşimento hamilinin istemi üzerine donatan taşıyanın adı ve soyadını veya ticaret unvanı ile işletme merkezini bildirerek bunu belgelendirene kadar donatan, taşıyan sayılır.
Taşıyanın adı ve soyadı veya ticaret unvanı ile işletme merkezinin yanlış veya geç bildirilmiş olması hâlinde, taşıyan, donatan veya taşıyanın temsilcisi, yanlış veya geç bildirimden doğacak zararlardan müteselsilen sorumludurlar.
5.2.3. Eşyanın Cinsini, İşaretlerini, Koli veya Parça Adedini, Ağırlık ve Miktarını İspat
Yukarıda da belirtildiği üzere konşimento, gemiye yüklenen veya yüklenmek üzere teslim alınan eşyanın genel olarak cinsini, tanınması için zorunlu olan işaretlerini, gerektiğinde tehlikeli eşya niteliğinde olup olmadığı hakkında açık bir bilgiyi, koli veya parça sayısı ile ağırlığını veya başka suretle ifade edilen miktarını içerir.
Eğer taşıyan, yükletenin belirttiği bu miktarların doğru ve tam olarak gösterilmediğini biliyor veya miktarlardan şüphe ediyorsa kontrol etmek için yeterli imkâna sahip değilse, konşimentoya bu beyanların gerçeğe uymadığını, şüphesini haklı gösteren sebepleri veya yeterli kontrol imkânının bulunmadığını açıklayan bir çekince koymak zorundadır. Eğer taşıyan bu çekinceleri koymazsa konşimento, taşıyanın eşyayı konşimentoda beyan edildiği gibi teslim aldığına veya yüklediğine karine oluşturur.
5.2.4. Navlunu İspat
Navlun sözleşmesi bir hukukî işlem olduğu için bu sözleşmeden doğan iddiaların senetle ispat edilmesi gerekir. Konşimento, navlun sözleşmesinin mevcudiyeti ve şartlarını ispatlayan belgedir.
5.2.5. Yükleten Tarafından Verilen Garantiler
Yükleten taşıyanın yük ilgilisine karşı sorumluluğu doğması ihtimalinde taşıyanın uğrayacağı zararı tazmin etmeyi garanti edebilir.
Konşimentoya konulmayan çekince, yükleten tarafından konşimentoya yazılmak üzere bildirilen kayıtlara ilişkinse, taşıyan yükletenden tazminat isteyemez. Aldatma kastının varlığı hâlinde taşıyan, konşimentodaki kayıtlara güvenerek hareket eden üçüncü kişilere karşı sorumludur.
1) Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri Web Sitesi
2) https://www.oaib.org.tr/tr/bilgi-merkezi-ihracat-belgeleri-tasima-sevk-evraklari-konsimentolar.html
3) Türk Ticaret Kanunu
4) Sözer, B., (2022), Deniz Ticareti Hukuku– I, (6. Bası), Vedat Kitapçılık, İstanbul
Makaleyle ilgili sorularınız için lütfen katkıda bulunanlarla veya info@legal-turkey.com adresiyle iletişime geçin.